Enflasyon verileri: CPI, PCE ve ÜFE

Enflasyon, 2021'den bu yana piyasaların ana sorusu oldu ve o tarihten beri her enflasyon verisi, birçok toplantıdan daha büyük hareket üretti. Ama "enflasyon verisi" tek bir şey değildir; en az üç farklı ölçü ve her birinin içinde birkaç alt sayı vardır. Hangi sayının o gün piyasayı oynattığını bilmek, veriyi okumak demektir.

TÜFE (CPI): manşet ve çekirdek

Tüketici fiyat endeksi, hane halkının satın aldığı mal ve hizmet sepetinin fiyat değişimidir. Manşet enflasyon sepetin tamamı; çekirdek, gıda ve enerji hariç. Çekirdeğe bakılmasının sebebi, gıda ve enerjinin oynak ve para politikasıyla ilgisiz olmasıdır: petrol fiyatı bir ayda %15 düştüğünde manşet enflasyon geriler ama bu, merkez bankasının başarısı değildir.

ABD TÜFE'sinde barınma (kira ve "sahibinin eşdeğer kirası") sepetin yaklaşık üçte biridir ve gecikmeli hareket eder; piyasa 2023'ten bu yana "barınma hariç çekirdek hizmetler" (süperçekirdek) alt kalemine ayrıca bakar, çünkü Fed bunu ücret baskısının göstergesi olarak izler.

PCE: Fed'in ölçüsü

Kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi, Fed'in %2 hedefini tanımladığı ölçüdür. TÜFE'den farkı ağırlıklarda: PCE'de barınmanın payı %15 civarında, TÜFE'de %33'ün üstünde; PCE sağlık harcamalarını daha geniş kapsar ve tüketicinin pahalanan üründen ucuz olana geçişini hesaba katar. Sonuç olarak PCE genellikle TÜFE'nin birkaç onda puan altında seyreder.

PCE, TÜFE'den yaklaşık iki hafta sonra açıklanır ve o tarihe kadar TÜFE ile ÜFE'nin alt kalemlerinden büyük ölçüde tahmin edilebilir. Bu yüzden PCE günü genellikle TÜFE gününden sakindir; sürpriz payı küçüktür.

ÜFE (PPI): üretici tarafı

Üretici fiyat endeksi, üreticilerin sattığı malların fiyat değişimidir; tüketici fiyatlarının öncüsü sayılır ama ilişki gevşektir. Piyasa ÜFE'ye iki sebepten bakar: TÜFE ile aynı hafta açıklandığında TÜFE'nin okumasını pekiştirir ya da bozar, ve bazı ÜFE alt kalemleri (portföy yönetimi ücretleri, sağlık) doğrudan PCE'ye girer. Tek başına ÜFE nadiren gün belirler.

Aylık mı, yıllık mı

Haber başlıkları yıllık enflasyonu verir ("%3,2"); piyasa aylık değişime bakar. Yıllık sayı on iki ayın toplamıdır ve baz etkisiyle oynar: geçen yılın aynı ayı yüksek geldiyse bu yılın yıllık sayısı yeni bir şey olmadan düşer. Aylık çekirdek değişim ise "bu ay ne oldu" sorusunun cevabıdır. Aylık %0,2 hedefle uyumludur; %0,4 ve üstü sıkılaştırma tartışması açar. Beklentiye göre %0,1 puanlık sapma, kulağa küçük gelir; endekslerde yüzde bir, dolarda yarım yüzde hareket için yeter.

Tepki hiyerarşisi, veri gününün ilk saniyelerinde şöyle çalışır: önce aylık çekirdek, sonra yıllık çekirdek, sonra manşet. Manşet düşük ama çekirdek yüksek geldiyse ilk tepki "iyi veri" yönünde olur ve dakikalar içinde tersine döner. Bu tersine dönüşü kaç kez izlediğimizi sayamayız.

2022'nin iki günü

10 Haziran 2022: Mayıs TÜFE'si %8,6 ile beklentinin ve önceki ayın üstünde geldi. Piyasa "zirve görüldü" beklentisindeydi; veri bunu bozdu. Fed beş gün sonra 75 baz puan artırdı; 1994'ten beri ilk. S&P 500 o gün %2,9 düştü.

10 Kasım 2022: Ekim TÜFE'si %7,7 ile beklentinin (%7,9) altında geldi; aylık çekirdek %0,3. Nasdaq bir günde %7,4 yükseldi, dolar endeksi %2'nin üstünde düştü, 10 yıllık faiz 30 baz puan geriledi. Tek bir onda puanlık sapma, yılın en büyük günlük hareketini üretti; çünkü piyasa o veriye bütün yılın sorusunu yüklemişti.

Bu iki gün, aynı verinin farklı ortamlarda ne kadar farklı ağırlık taşıdığını gösterir. 2019'da aynı sapmalar birkaç pip hareket ettirirdi.

Türkiye: TÜFE günü

TÜİK, TÜFE'yi her ayın 3'ünde saat 10:00'da açıklar (hafta sonuna denk gelirse ilk iş günü). Türkiye'de aylık değişim, yıllıktan da önemlidir; yüksek enflasyon döneminde yıllık sayı büyük ölçüde geçmişin özetidir. Piyasa, TCMB'nin ara hedefleriyle uyumlu olup olmadığına ve çekirdek göstergelere (B ve C endeksleri) bakar. Bağımsız ölçümler (ENAG gibi) resmi sayıdan sapar; fiyatlamada esas olan resmi sayıdır, çünkü politika ona bağlıdır. Tepki USDTRY'den çok tahvil faizleri, BIST ve TL mevduat faizi beklentilerinde görülür.

İşlem açısından

Enflasyon günü, haber anı kurallarının en sıkı uygulandığı gündür: veriden 15 dakika önce pozisyon yok, ilk 5 dakikalık mum kapanmadan işlem yok. Veriyle birlikte oluşan ilk hareketin ilk yarım saatte geri verilme ihtimali yüksektir; kalıcı yön genellikle Londra kapanışına doğru netleşir. Endeks, dolar ve tahvil aynı yöne gidiyorsa hareket sağlamdır; endeks yükselirken tahvil faizi de yükseliyorsa biri yanılıyordur ve genellikle endeks düzeltir.