İstihdam verileri: NFP ve işsizlik

Tarım dışı istihdam (NFP), ABD'de bir önceki ay eklenen iş sayısıdır ve her ayın ilk cuması 08:30 New York saatinde (yazın 15:30, kışın 16:30 Türkiye) açıklanır. Dolar, endeksler, altın ve tahvil için ayın en oynak dakikalarıdır. Bu rehber, rapordaki sayıları ve o dakikalarda ne yapılması gerektiğini anlatıyor.

Rapordaki beş sayı

Manşet NFP. Eklenen iş sayısı, bin cinsinden. Beklenti 150-200 bin bandındayken 50 binlik sapma sürprizdir. Ama manşet, işletme anketinden gelir ve büyük revizyonlara açıktır.

İşsizlik oranı. Hane halkı anketinden gelir; manşetle aynı yönde olmak zorunda değildir. 2024'te işsizlik oranındaki onda puanlık yükselişler, manşetten daha çok konuşuldu.

Ortalama saatlik kazanç. Ücret enflasyonunun göstergesi; aylık %0,3 ve altı sakin, %0,4 ve üstü enflasyon endişesi. Enflasyonun ana soru olduğu dönemde bu sayı, manşetin önüne geçer.

Katılım oranı. Çalışma çağındaki nüfusun iş gücünde olan kısmı. Katılım artarken işsizlik yükselirse bu "kötü" değil, daha çok insanın iş aramaya başlaması demektir.

Revizyonlar. Önceki iki ayın sayıları güncellenir. 100 binin üstünde toplam aşağı revizyon, manşet iyi gelse bile tabloyu değiştirir.

Piyasa, bu beş sayıyı bir bütün olarak saniyeler içinde okur ve okuma bazen çelişkilidir: manşet güçlü, ücretler zayıf, işsizlik yukarı. Böyle raporlarda ilk hareket iki yöne de gider ve gün sonunda çoğu zaman başladığı yere döner.

Öncüler ve neden yanılttıkları

Çarşamba günü açıklanan ADP özel sektör istihdam raporu, NFP'nin "ön izlemesi" gibi sunulur; ilişki zayıftır. ADP'nin 100 bin sapmayla yanıldığı aylar sıradan. Buna rağmen ADP günü hareket yaratır, çünkü herkes herkesin ona bakacağını düşünür.

Daha güvenilir bağlam: haftalık işsizlik maaşı başvuruları (her Perşembe), JOLTS açık iş sayısı (NFP'den birkaç gün önce) ve ISM anketlerinin istihdam alt kalemleri. Bunlar NFP'yi tahmin etmez ama piyasanın hangi yöne "eğilimli" olduğunu gösterir; eğilimli olduğu yönde gelen veri az, ters yönde gelen veri çok hareket ettirir.

Rejim: güçlü veri iyi mi kötü mü

Enflasyon dönemi (2022-2023): güçlü istihdam, Fed'in sıkmaya devam edeceği anlamına geldi; endeksler düştü, dolar yükseldi. Büyüme endişesi dönemi (2024 yazı): zayıf istihdam, resesyon korkusu; endeksler düştü, dolar bu kez yen karşısında sert geriledi.

2 Ağustos 2024 bunun ders kitabı örneğiydi. Temmuz NFP'si 114 bin (beklenti 175 bin), işsizlik %4,3'e yükseldi ve resesyon göstergesi olarak bilinen "Sahm kuralı" tetiklendi. Nasdaq o gün %2,4 düştü; dolar/yen bir haftada 150'lerden 141'e indi; ertesi Pazartesi Japonya'da Nikkei %12 çöktü. Veri, tek başına bu hareketi yapmadı; aylardır biriken yen taşıma pozisyonlarının çözülmesi için tetik oldu. Ama tetik istihdam verisiydi ve o cuma pozisyon taşıyanlar bunu hesapla ödedi.

Veriden önce kendinize sorun: bugün piyasa güçlü sayıyı mı, zayıf sayıyı mı "kötü" okuyacak? Emin değilseniz pozisyon almayın.

İlk beş dakika

Veri saniyesinde spread'ler açılır: EURUSD'de normalde 0,5-1 pip olan spread 5-10 pipe, altında 20-30 sente çıkabilir. Bekleyen emirler kayma ile dolar. İlk beş dakikadaki hareket, algoritmaların manşete verdiği tepkidir ve rapor bütünüyle okununca sık sık geri verilir. Bu beş dakikada işlem yapan kişi, en kötü spread'le, en az bilgiyle, en hızlı katılımcılara karşı oynar.

Bizim kuralımız: veriden 15 dakika önce açık pozisyon küçültülür ya da kapatılır; veri anında ve sonraki 5 dakika işlem yok; 5 dakikalık ilk mum kapandıktan sonra oluşan aralığın kırılımı ya da seviyeye geri test bekleniyor. Çoğu NFP gününde asıl kurulum 16:00-16:30 (yazın) arasında, New York hisse açılışıyla birlikte gelir; ilk tepki bittikten, ikinci okuma oturduktan sonra.

Cuma etkisi

NFP cumaya denk geldiği için hafta sonu riski ekli gelir. Veri sonrası açılan ve hafta sonuna taşınan pozisyon, pazartesi boşluk (gap) riskini taşır. Cuma öğleden sonra likidite azalır, hareketler kesikli olur. Boyutu küçük tutmak ya da pozisyonu New York kapanışından önce bitirmek, NFP cumalarında standarttır.

Bir de kripto notu: Bitcoin ve büyük altcoin'ler ABD makro verisine 2022'den beri belirgin tepki verir; NFP dakikalarında kripto da oynar. "Kripto makrodan bağımsız" varsayımı, o beş dakikada pahalıya mal olur.