Açık pozisyon (open interest) ve fonlama verisi

Spot piyasada fiyat ve hacim vardır. Vadeli piyasada iki veri daha eklenir: açık pozisyon (open interest, OI) ve sürekli vadelilerde fonlama oranı. Bu ikisi, hareketin arkasında kimin olduğunu ve pozisyonların ne kadar kalabalıklaştığını gösterir; kripto ve endeks vadelilerinde işlem yapan herkesin izlemesi gereken verilerdir.

Açık pozisyon nedir

OI, o an açık olan sözleşme sayısıdır. Yeni bir alıcı ve yeni bir satıcı işlem yaparsa OI bir artar; var olan bir uzun, var olan bir kısaya kapatırsa OI bir azalır; var olan bir uzun pozisyonu yeni bir alıcıya devrederse OI değişmez. Hacimden farkı bu: hacim işlem sayısını sayar, OI ise piyasada kalan pozisyonu.

Fiyat hareketiyle birlikte okunduğunda dört kombinasyon çıkar:

• Fiyat yükseliyor, OI artıyor: yeni uzun pozisyonlar açılıyor; hareket yeni parayla besleniyor. Sağlıklı yükseliş.
• Fiyat yükseliyor, OI düşüyor: kısa pozisyonlar kapanıyor (short covering). Yükseliş, yeni alıcıdan değil çıkan satıcıdan geliyor; kısa kapanışları bittiğinde yakıt biter.
• Fiyat düşüyor, OI artıyor: yeni kısa pozisyonlar; düşüş yeni parayla. Sağlıklı düşüş (satıcı için).
• Fiyat düşüyor, OI düşüyor: uzun pozisyonlar tasfiye ediliyor. Düşüş, zorunlu satıştan; satış bittiğinde dip yakın olabilir.

Bu tabloyu günlük ölçekte kullanın; dakikalık OI değişimi gürültüdür.

Fonlama oranı

Sürekli vadeli (perpetual) sözleşmenin vadesi yoktur; fiyatını spot fiyata bağlı tutan mekanizma fonlamadır. Belirli aralıklarla (Binance ve Bybit'te genellikle 8 saat; bazı sözleşmelerde 4 ya da 1 saat) bir taraf öbürüne ödeme yapar. Fonlama pozitifse uzunlar kısalara öder: vadeli fiyat spot'un üstündedir, piyasa uzun-ağırlıklıdır. Negatifse kısalar uzunlara öder.

Sayılar: %0,01 (8 saatte), nötr ve olağan; yıllık yaklaşık %11. %0,05 ve üstü belirgin uzun kalabalığı; %0,1 ve üstü (yıllık %100'ün üstü) aşırı. Negatif tarafta −%0,05 ve altı, kısa kalabalığı. Kaldıraç rehberinde bunun maliyet yönünü anlattık; burada bilgi yönü var: fonlama, pozisyonların hangi tarafta yığıldığını gösterir.

Kalabalık pozisyon ve likidasyon dalgası

Kripto piyasasının en tekrarlanan kurgusu: fiyat direnç bölgesine yaklaşır, OI hızla artar (yeni kaldıraçlı uzunlar), fonlama %0,05'in üstüne çıkar. Piyasa uzun-ağırlıklı ve kaldıraçlıdır. Küçük bir geri çekilme, en yüksek kaldıraçlı uzunları likide eder; likidasyon, piyasa satış emridir; satış fiyatı düşürür, bir alt kademedeki uzunları likide eder. Dakikalar içinde yüzde 5-10'luk düşüş, yüz milyonlarca dolarlık likidasyon. Ardından OI sert düşer ve fonlama sıfırlanır; kalabalık dağılmıştır ve fiyat genellikle toparlar.

Aynı kurgu ters yönde de çalışır: negatif fonlama, artan OI, destekte fiyat; kısa sıkışması (short squeeze).

Bu kurguyu zamanlamak için fonlama tek başına yetmez; aşırı fonlama günlerce sürebilir. Bizim kullandığımız üçlü: aşırı fonlama + OI zirvesi + fiyatın teknik seviyede (direnç/destek) olması. Üçü birleşince kalabalığın tarafına işlem açmayız; karşı yön için seviye onayı bekleriz. Coinglass ve benzeri araçlar borsa bazında OI, fonlama ve likidasyon haritası (hangi fiyatta ne kadar likidasyon birikmiş) verir; likidasyon haritası, likidite havuzu rehberindeki stop yığınlarının kripto karşılığıdır.

CME ve COT

Bitcoin'in CME vadelileri kurumsal katılımı gösterir; CME OI'nin artması, ETF ve fon akışlarıyla birlikte okunur. Endeks ve döviz vadelilerinde ise haftalık COT (Commitments of Traders) raporu vardır: her Cuma, Salı itibarıyla büyük spekülatörlerin, ticari katılımcıların ve küçük yatırımcıların net pozisyonları. Büyük spekülatörlerin tarihsel uçlara ulaşması (ör. euro'da rekor net uzun), orta vadede ters yön için zemin hazırlar; ama COT bir zamanlama aracı değildir; uçlar aylarca sürebilir. Haftalık yön bağlamı için kullanılır, gün içi işlem için değil.

Sınırlar

OI dolar cinsinden verildiğinde fiyatla şişer: BTC 50.000'den 100.000'e çıkınca aynı sayıda sözleşmenin dolar OI'si ikiye katlanır. Sözleşme ya da coin cinsinden OI'ye bakın. Fonlama, borsadan borsaya farklıdır; tek borsanın aşırı fonlaması, o borsadaki kalabalığı gösterir, piyasanın tamamını değil; toplulaştırılmış veri daha güvenilirdir. Ve her aşırı fonlama bir sıkışmayla bitmez; güçlü trendlerde fonlama haftalarca yüksek kalır ve kalabalık haklı çıkar. Veri, "kalabalık nerede" sorusunu cevaplar; "kalabalık ne zaman yanılır" sorusunu seviye ve fiyat davranışı cevaplar.