Jeopolitik risk ve piyasa tepkileri

Savaş, saldırı, darbe, ambargo: jeopolitik manşetler piyasada iki şey yapar. Önce herkesi aynı yöne iter, sonra çoğu zaman geri döner. Bu iki adımı ayırt edebilen trader, manşetle işlem yapan trader'dan farklı bir yerde durur. Rehber, tepki kalıplarını ve gerginlik dönemlerinde ne yaptığımızı anlatıyor.

Güvenli liman hiyerarşisi

Belirsizlik arttığında para nereye kaçar: ABD Hazine tahvillerine (getiriler düşer), dolara, İsviçre frangına, Japon yenine ve altına. Hisse endeksleri, gelişen ülke paraları ve kripto satılır; petrol, olayın yerine göre yükselir.

Sıralama değişir. Olay ABD'nin dışındaysa dolar en güçlü limandır; olay ABD'nin kendisiyle ilgiliyse (bütçe krizi, siyasi belirsizlik) altın ve frank öne çıkar. Yen, düşük faiz dönemlerinde taşıma pozisyonlarının çözülmesiyle sert güçlenir; faiz farkı kapanmışsa yen tepkisi zayıflar. Altın, 2022'den bu yana klasik "güvenli liman" davranışının üstüne merkez bankası talebini ekledi; jeopolitik günlerde en tutarlı yükselen varlık oldu.

Türkiye için ek katman: gelişen piyasa satışlarında TL varlıkları, olayın Türkiye'yle ilgisi olmasa da baskı görür; CDS yükselir, BIST satılır. Bölgesel olaylarda (Orta Doğu) bu etki daha belirgin.

Petrol: arz mı, duygu mu

Petrol tepkisini iki soru belirler: gerçek arz etkileniyor mu, yoksa etkilenebilir korkusu mu var? Korku, fiyatı günler içinde yükseltir ve günler içinde geri verir; gerçek arz kaybı, fiyatı aylarca yukarıda tutar.

Şubat 2022: Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle Brent 90 dolardan iki haftada 130'un üstüne çıktı; ardından yaptırımların Rus petrolünü piyasadan tamamen çıkarmadığı görüldü ve yaz sonunda fiyat 100'ün altına döndü. Arz endişesi haklıydı ama abartılıydı.

Nisan 2024: İran-İsrail karşılıklı saldırıları. Petrol ilk gün sıçradı, altın rekor bölgesine çıktı; arz kesintisi olmadığı anlaşılınca petrol bir hafta içinde saldırı öncesi seviyeye döndü. Bu kalıp, Orta Doğu gerginliklerinin çoğunda tekrarlanır: ilk sıçrama, sonra fiyatın arzı izlemesi.

Kural: manşet günü petrol almak, gerginliğin ilk gününde en pahalı fiyatı ödemektir. Arz gerçekten kesildiyse bunu ikinci haftada da görürsünüz ve o zaman girmek için geç değildir.

"İşgal günü dip" kalıbı

Hisse endekslerinde tekrar eden bir gözlem: büyük jeopolitik olayın gerçekleştiği gün, çoğu zaman satışın son günüdür. Belirsizlik, olayın kendisinden büyüktür; olay gerçekleşince belirsizlik azalır. 24 Şubat 2022'de Nasdaq güne %3 düşüşle başladı ve %3 yükselişle kapattı. Bu, savaşın "iyi" olduğu anlamına gelmez; piyasanın haftalardır fiyatladığı korkunun o gün gerçekleştiği ve satacak olanın satmış olduğu anlamına gelir.

Kalıp her zaman çalışmaz; olay beklenmedikse (fiyatlanmamışsa) ilk gün dip olmaz. Ayrım: haftalardır konuşulan bir riskin gerçekleşmesi mi, yoksa sabah haberlerle öğrenilen bir şok mu? İlkinde ilk gün satışı alım fırsatı olabilir; ikincisinde ilk gün yalnızca izlenir.

Manşetle işlem yapmamak

Jeopolitik günlerde üç kural:

İlk hareket alınmaz. Manşet anındaki dakikalar, haber anı rehberindeki bütün sorunları taşır: spread, kayma, iki yönlü fitil. İlk saat izlenir.

İkinci hareket beklenir. Piyasa, ilk tepkiden sonra olayı yeniden değerlendirir: "arz etkileniyor mu, merkez bankası tepki verir mi, yayılma riski var mı?" Bu değerlendirmenin sonucu, günün ikinci yarısında ya da ertesi gün fiyata girer ve genellikle ilk hareketten daha kalıcıdır.

Boyut yarıya iner. Gerginlik dönemlerinde gece ve hafta sonu boşluk riski yüksektir; stop, boşluğun öbür tarafından dolar. Pozisyon boyutu, olası boşluk mesafesine göre küçültülür; cuma kapanışına pozisyon taşınmaz.

Altın ile reel getiri çatışınca

Jeopolitik günlerde altın, tahvil faizinden bağımsız yükselir; bu, tahvil rehberindeki reel getiri ilişkisinin geçici olarak askıya alınmasıdır. Gerginlik yatışınca ilişki geri gelir ve reel getiri yüksekse altın, kazandığının bir kısmını geri verir. Altını jeopolitik sebeple alanın, gerginliğin yatıştığı işaretlerde çıkmayı planlaması gerekir; "güvenli liman" pozisyonu, liman ihtiyacı bitince gerekçesini kaybeder.

Bilgi kaynağı

Jeopolitik haberlerde kaynak kalitesi, veri günlerinden daha önemlidir; ilk manşetler sık sık yanlış ya da eksik çıkar. Sosyal medyadan gelen "flaş" haberle pozisyon alan trader, dakikalar sonra düzeltilen haberin bedelini öder. Haber ajanslarının doğruladığı bilgiyi bekleyin; piyasanın ilk tepkisini kaçırmak, yanlış habere pozisyon almaktan ucuzdur. Sitedeki Piyasalar sayfasının haber paneli, bu tür başlıkları öne çıkarır; ama karar, doğrulanmış habere ve ikinci harekete göre verilir.