Göstergeler: RSI, MACD, ATR — ne zaman, nasıl

Yeni başlayan traderın grafiğinde beş-altı gösterge olur: RSI, MACD, Stochastic, Bollinger, birkaç ortalama. Hepsi aynı fiyat verisinden hesaplanır ve aynı şeyi farklı biçimde söyler; bu yüzden birbirini "teyit ediyormuş" gibi görünür. Deneyimli traderın grafiğinde ise genellikle bir-iki gösterge vardır ve o göstergelerin ne için orada olduğunu tek cümleyle söyleyebilir. Bu rehber, en yaygın üç göstergenin ne söyleyip ne söylemediğini anlatıyor.

Önce ilke: gösterge fiyatın gölgesidir

Her gösterge geçmiş fiyatlardan hesaplanan bir formüldür. Fiyatın bilmediği hiçbir şeyi bilmez; sadece belirli bir özelliğini (hız, ivme, dalgalanma) görünür kılar. Bu yüzden gösterge, seviye ve yapının yerini alamaz; onları tamamlar. "RSI 30'un altında, alıyorum" cümlesi, bir bölge ve bir yapı içermiyorsa eksik bir cümledir.

RSI: hız ölçer, dönüş söylemez

RSI (relative strength index), son N mumdaki (genellikle 14) yükseliş ve düşüşlerin oranını 0-100 arasında bir sayıya çevirir. 70'in üstü "aşırı alım", 30'un altı "aşırı satım" diye öğretilir. Bu öğretinin sorunu şudur: güçlü bir trendde RSI haftalarca 70'in üstünde kalır ve her "aşırı alım" satışı stop olur. Aşırı alım, "fiyat hızlı yükseldi" demektir; "düşecek" demek değildir.

RSI'ın gerçekten yararlı olduğu iki kullanım var:

Uyumsuzluk (divergence). Fiyat yeni bir tepe yapar ama RSI önceki tepesinin altında kalır. Hareketin hızı düşmüştür; alıcılar aynı yükselişi daha az güçle yapmaktadır. Bu, trendin yorulduğuna dair erken bir işarettir. Tek başına dönüş sinyali değildir ama bir direnç bölgesinde, trend yapısı rehberindeki CHoCH ile birlikte görülürse ağırlığı artar. Uyumsuzluk trendin bitişini değil, "dikkat" anını gösterir.

Rejim filtresi. Yükseliş trendinde RSI genellikle 40-80 bandında, düşüş trendinde 20-60 bandında salınır. RSI'ın geri çekilmelerde 40-50 bandından dönmesi, trendin sağlıklı olduğunu gösterir; 30'un altına sarkması, karakterin değişebileceğini. Bu kullanım, aşırı alım/satım okumasından çok daha tutarlıdır.

MACD: ivme, ama geriden

MACD iki üssel ortalamanın farkını (12 ve 26) ve bu farkın ortalamasını (9) çizer; histogram ikisinin farkıdır. Yani MACD, hareketli ortalamalar rehberinde anlattığımız aynı bilginin türevidir: ortalamalar birbirinden uzaklaşıyorsa ivme var, yaklaşıyorsa ivme azalıyor.

MACD kesişimiyle işlem açmak, ortalama kesişimiyle işlem açmakla aynı sorunları taşır: geç kalır ve yatay piyasada sürekli yanlış sinyal üretir. Bizim kullanımımız, histogramın küçülmesini "ivme azalıyor" uyarısı olarak okumaktır: trend devam ediyor ama itiş zayıflıyor, geri çekilme yakın olabilir. Kâr almak ya da stopu yaklaştırmak için işe yarar; giriş için değil.

MACD'de de uyumsuzluk aranabilir ve RSI'la aynı mantıkta çalışır. İkisini birden koymanın ek değeri düşüktür; biri yeterlidir.

ATR: en az anlaşılan, en yararlı olan

ATR (average true range), son N mumun (genellikle 14) ortalama gerçek aralığıdır: fiyatın bir mumda tipik olarak ne kadar hareket ettiği. Yön söylemez; volatilite söyler. Ve bu yüzden diğer ikisinden daha değerlidir, çünkü işlemin iki kritik parametresini objektif hâle getirir.

Stop mesafesi. Stopu "yuvarlak 20 pip" ya da "canımın istediği yer" değil, ATR'nin bir katı olarak koyarız: günlük grafikte 1.5-2 ATR, gün içinde 1-1.5 ATR yaygın seçimlerdir. Bu, stopun normal gürültünün dışında kalmasını sağlar. EURUSD'de günlük ATR 70 pip iken 20 piplik stop, işlemin tezinden bağımsız olarak rastgele stop olmak demektir. ATR arttığında stop otomatik genişler; daraldığında daralır.

Pozisyon boyutu. Stop mesafesi ATR'ye bağlıysa, pozisyon boyutu da ona bağlı hesaplanır: risk tutarı bölü (ATR çarpı katsayı) eşittir lot. Böylece volatil günlerde otomatik olarak daha küçük, sakin günlerde daha büyük pozisyon alınır ve her işlemde aynı para riske edilir. Risk yönetimi konusunda bu hesabı adım adım gösteriyoruz.

Bunun dışında ATR, "gerilmiş hareket" ölçüsü olarak da işe yarar: mum ATR'nin iki-üç katıysa, o mumun ardından girmek yerine geri çekilmeyi beklemek daha akıllıcadır.

Gösterge yığmak neden işe yaramaz

RSI, Stochastic ve MACD'nin üçü de fiyatın hızını farklı formüllerle ölçer. Üçü aynı anda "aşırı alım" dediğinde bu üç bağımsız teyit değil, aynı şeyin üç kez söylenmesidir. Gerçek teyit, bağımsız bilgi kaynaklarından gelir: seviye (nerede), yapı (hangi yönde), hacim (kim katılıyor) ve belki bir tane gösterge (ne hızda). Bu dört soru ayrı ayrı cevaplanıyorsa, beşinci göstergeye ihtiyaç yoktur.

Bizim çalışırken temel aldığımız grafik: fiyat, birkaç ortalama, hacim ve ATR. RSI bazı enstrümanlarda uyumsuzluk için açık durur. MACD nadiren. Bu sadelik bir tercih değil, yıllar içinde fazlasının işe yaramadığını görmenin sonucudur.

Göstergeyi doğru yere koymak

Bir göstergeyi grafiğe eklemeden önce kendinize sorun: bu bana fiyat, seviye ve yapının söylemediği hangi bilgiyi verecek? Cevap "hız" ya da "volatilite" ise ekleyin ve o amaçla kullanın. Cevap "giriş sinyali" ise eklemeyin; giriş sinyali göstergeden değil, bölgede oluşan tepkiden gelir. Bu konudaki rehberlerin sırası da tam olarak bu mantıkla kuruldu: mum, seviye, yapı, formasyon, ortalama, ölçüm, hacim, zaman dilimi ve en sonda gösterge. Sıra tesadüf değil.