Teknik Analiz1 / 9
Mum grafiği okuma: gövde, fitil ve zaman dilimi
Bir mum dört fiyat ve bir hikâye taşır. Gövde ile fitilin ne anlattığı, aynı hareketin farklı zaman dilimlerinde neden farklı göründüğü ve mumu tek başına okumanın tuzakları.
İçindekiler5 başlık
Mum grafiği, fiyatın belirli bir sürede ne yaptığını dört sayıyla özetler: açılış, kapanış, en yüksek, en düşük. Bu kadar. Yeşil, kırmızı, uzun fitilli, gövdesiz; hepsi bu dört sayının farklı dizilişidir. Mumun "ne söylediğini" okumak da aslında şu soruyu sormaktır: bu sürede alıcılar mı satıcılar mı baskın çıktı ve bunu ne kadar zorlanarak yaptılar?
Gövde: kim kazandı
Gövde, açılış ile kapanış arasındaki mesafedir. Kapanış açılışın üstündeyse alıcılar o süreyi kazanmıştır; altındaysa satıcılar. Gövdenin uzunluğu kararlılığı gösterir. Bir saatlik mumda gövde günlük ortalama hareketin yarısı kadarsa, o saatte taraflardan biri tereddütsüz baskın olmuştur. Gövde neredeyse yoksa (doji), taraflar birbirini götürmüş, kimse üstünlük kuramamıştır.
Renk konusunda küçük bir uyarı: yeşil mum "yükseliş" demek değildir. Önceki mumun kapanışının altında açılıp biraz toparlayan bir mum yeşil görünür ama fiyat hâlâ düşmüş olabilir. Mumları tek tek renklerine göre değil, kapanışların birbirine göre nerede olduğuna göre okuyun. Bu alışkanlık trend yapısı rehberinde işinize yarayacak.
Fitil: kim denedi, kim geri püskürtüldü
Fitiller, o sürede fiyatın gidip de tutunamadığı yerleri gösterir. Uzun bir üst fitil şunu söyler: alıcılar yukarı zorladı, satıcılar geri itti ve mum daha aşağıdan kapandı. Uzun alt fitil tersi. Fitil, bir tarafın denemesi ve reddedilmesidir; bu yüzden fitiller gövdelerden daha çok bilgi taşır.
Ancak fitilin nerede oluştuğu, kendisinden önemlidir. Bir direncin hemen altında oluşan uzun üst fitil anlamlıdır: alıcı oraya kadar gitmiş, karşılık görmüş. Trendin ortasında, herhangi bir seviyeye denk gelmeyen uzun fitil ise çoğu zaman haber anındaki gürültüdür. Fitili yorumlarken hep "hangi seviyede" sorusunu ekleyin.
Bir de ölçek meselesi var. Günlük ortalama hareketi 60 pip olan bir paritede 15 piplik fitil büyüktür; günde 300 puan hareket eden endekste aynı oran 15 puana denk gelir ve gözden kaçar. Fitilin büyüklüğünü mutlak sayıyla değil, o enstrümanın ve zaman diliminin normal hareketine göre değerlendirin. ATR bunun için pratik bir ölçüdür; göstergeler rehberinde anlatıyoruz.
Zaman dilimi: aynı hareket, farklı hikâye
Burası yeni başlayanların en çok karıştırdığı yer. Bir günlük mum, 24 tane saatlik mumun toplamıdır. Günlük grafikte uzun alt fitilli güçlü bir yeşil mum gördüğünüzde, saatlik grafikte sabah sert bir düşüş, öğlen bir dip ve akşama kadar süren bir toparlanma görürsünüz. İkisi de doğrudur; ikisi de aynı günü anlatır. Ama saatlik grafiğe bakan trader sabah "düşüş trendi" diye kısa açmış, günlük grafiğe bakan ise "dipten dönüş" diye uzun düşünmüş olabilir.
Bu yüzden bir mumun anlamı, hangi zaman diliminde olduğuna bağlıdır. 5 dakikalık grafikteki doji hiçbir şey ifade etmeyebilir; haftalık grafikteki doji, aylardır süren bir trendin durakladığını gösterebilir. Zaman dilimi büyüdükçe mumun taşıdığı bilgi ağırlaşır ve gürültüden arınır; küçüldükçe daha erken sinyal verir ama daha çok yanıltır.
Pratik kural: tek bir zaman dilimine bağlı kalmayın ama üçten fazlasına da bakmayın. Yön için üst, giriş için alt zaman dilimi; aradaki fark genellikle dört-altı kat (günlük - 4 saat - 1 saat, ya da 1 saat - 15 dakika - 5 dakika). Bu çerçeveyi çoklu zaman dilimi rehberinde ayrıntılı kuruyoruz.
Mumun kapanışını bekleyin
Canlı bir mum, kapanana kadar şeklini değiştirir. 4 saatlik mumun üçüncü saatinde muhteşem bir "pin bar" görürsünüz, son saatte fitil dolar ve mum sıradan bir gövdeye döner. Kapanmamış muma göre işlem açmak, yeni başlayanların en sık yaptığı hatalardan biridir ve sinyalin yarısını çöpe atar.
Kapanışı beklemenin bir bedeli var: daha geç girersiniz, bazen hareketin bir kısmını kaçırırsınız. Ama bekleyerek aldığınız sinyal, beklemeden aldığınızın en az iki katı güvenilirdir. Bu bir alışveriştir ve deneyimli traderların büyük çoğunluğu kapanışı bekler.
Mumu tek başına okumayın
Tek mum, tek cümledir. Anlamı önceki mumlarla, seviyeyle ve zaman dilimiyle birlikte ortaya çıkar. Bir direnç bölgesinde, yükseliş trendinin yorulduğu bir yerde, günlük kapanışta oluşan uzun üst fitil bir şey söyler. Aynı fitil boşlukta ve 5 dakikalıkta oluşursa hiçbir şey söylemez. Sonraki rehberlerde önce seviyeleri (destek-direnç), sonra yapıyı (trend) kuruyoruz; mum formasyonlarını da ancak bu ikisinin üstüne oturunca anlamlı buluyoruz.
