Sözlük
Trading terimleri A’dan Z’ye; kısa tanım, detaylı açıklama ve ilgili rehberler.
108 terim
A
- ATR(ATR (average true range))Belirli periyotta ortalama mum aralığı; volatilitenin pratik ölçüsü. Stop mesafesi ve hedef için "1.5 ATR" gibi göreli birimler sağlar.
- Absorpsiyon(Absorption)Agresif alış/satış hacmine rağmen fiyatın ilerlememesi; büyük limit emirlerin akışı emmesi. Genellikle dönüşten önce görülür.
B
- Backtest(Backtest)Bir stratejinin geçmiş veride kurallara göre çalıştırılıp sonuçlarının ölçülmesi. Canlıya geçmeden önce beklenti ve drawdown hakkında fikir verir.
- Kırılım (breakout)(Breakout)Fiyatın önemli bir seviyeyi (direnç, range sınırı, formasyon) hacimle geçmesi; yeni hareketin başlangıcı ya da tuzak olabilir.
- Tahvil getirisi(Bond yield)Devlet tahvilinin fiyatından türeyen yıllık getiri oranı; ABD 10 yıllık getirisi doların, altının ve teknoloji hisselerinin referans noktasıdır.
C
- CFD(CFD (contract for difference))Varlığa sahip olmadan fiyat farkı üzerinden kazanç/zarar sağlayan türev; forex ve endeks brokerlarının perakendeye sunduğu başlıca ürün.
- CPI (enflasyon)(CPI (consumer price index))Tüketici fiyat endeksi; merkez bankalarının faiz kararlarını yönlendiren ana enflasyon ölçüsü. Manşet ve çekirdek (gıda/enerji hariç) olarak iki başlıkta izlenir.
- Carry trade(Carry trade)Düşük faizli para ile borçlanıp yüksek faizli paraya yatırım yaparak faiz farkından kazanma stratejisi; risk-off dönemlerinde hızla çözülür.
- Komisyon(Commission)Broker/borsanın işlem başına aldığı sabit ücret; ECN hesaplarda dar spread + lot başına komisyon modeli yaygındır.
- Kontrat ayı ve rollover(Contract month & rollover)Vadeli kontratın hangi ayda sona erdiği (H=Mart, M=Haziran, U=Eylül, Z=Aralık) ve pozisyonun bir sonraki kontrata taşınması.
- Korelasyon(Correlation)İki enstrümanın birlikte hareket etme derecesi (+1 aynı yön, -1 ters yön). Korelasyonlu pozisyonlar aynı riski tekrar almak demektir.
- Mum çubuğu (candlestick)(Candlestick)Belirli sürede açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatı gösteren grafik birimi. Gövde ve fitil oranları alıcı-satıcı mücadelesini özetler.
- Tutarlılık kuralı(Consistency rule)Bazı prop firmlerde tek bir günün kârının toplam kârın belirli yüzdesini (ör. %30-40) aşamaması kuralı; şansa dayalı geçişleri engeller.
D
- DXY (Dolar Endeksi)(DXY (US Dollar Index))ABD dolarının altı majör para birimine (ağırlıklı euro) karşı değerini ölçen endeks; doların genel yönünü tek bakışta gösterir.
- Delta(Delta (order flow))Piyasa alış hacmi eksi piyasa satış hacmi; agresif tarafın net baskısı. Fiyat–delta uyumsuzluğu dönüş sinyali olarak izlenir.
- Demo hesap(Demo account)Sanal parayla gerçek fiyatlarda işlem yapılan hesap; platform ve stratejiyi öğrenmek için gerekli, psikolojiyi öğretmek için yetersiz.
- Disiplin(Discipline)Yazılı planı, sonuç ne olursa olsun uygulama alışkanlığı. Trading'de başarı, doğru tahminden çok kurallı tekrarla gelir.
- Drawdown(Drawdown)Hesabın zirveden en düşük noktaya yüzde/tutar olarak geri çekilmesi. Maksimum drawdown, stratejinin en kötü dönemini ve psikolojik dayanıklılık sınırını gösterir.
- Gün içi işlem (day trading)(Day trading)Pozisyonların aynı gün içinde açılıp kapatıldığı stil; gecelik risk ve swap yoktur, seans dinamikleri belirleyicidir.
- Günlük zarar limiti(Daily loss limit)Prop firm kuralı: bir günde kaybedilebilecek azami tutar (genellikle başlangıç bakiyesinin %4-5'i); açık pozisyon zararı da dahildir.
- Uyumsuzluk (divergence)(Divergence)Fiyat ile göstergenin (RSI, MACD, delta) zıt yönde hareket etmesi: fiyat yeni tepe yaparken gösterge yapamıyorsa momentum zayıflıyor demektir.
E
- Beklenti (expectancy)(Expectancy)İşlem başına ortalama beklenen kazanç: (kazanma oranı × ort. kazanç) − (kaybetme oranı × ort. kayıp). Pozitif beklenti, uzun vadede kârlılığın matematiksel koşuludur.
- Değerlendirme (challenge)(Evaluation / challenge)Prop firm fonu için geçilmesi gereken sınav: kâr hedefi (ör. %8-10), günlük zarar limiti (%4-5), toplam drawdown (%8-10), bazen minimum işlem günü.
- ECN / STP / Market maker(ECN / STP / Market maker)Broker işlem modelleri: ECN emirleri likidite ağına iletir, STP sağlayıcıya yönlendirir, market maker karşı tarafı kendisi olur.
- ETF(ETF (exchange-traded fund))Borsada hisse gibi işlem gören, bir endeksi/varlık sepetini izleyen fon (SPY, QQQ, altın ETF'leri). Kaldıraçsız ve uzun vadeli katılım için yaygın araç.
- Ekonomik takvim(Economic calendar)Makro veri açıklamalarının (enflasyon, istihdam, faiz kararı) tarih, saat, beklenti ve önceki değerlerini listeleyen takvim; volatilite planlamasının temeli.
- Ekspert danışman (EA) / algoritmik işlem(Expert advisor / algorithmic trading)Kuralları koda dökülmüş, platformda (MT4/MT5, cTrader, Python) otomatik çalışan strateji. Disiplini garanti eder ama kural kalitesini değil.
- Özsermaye (equity)(Equity)Hesap bakiyesi ± açık pozisyonların anlık kâr/zararı. Bakiye kapanan işlemleri, özsermaye o anki gerçek değeri gösterir.
F
- FOMC(FOMC)ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz kararını veren komitesi; yılda 8 toplantı. Karar, açıklama metni ve basın toplantısı küresel piyasaları yönlendirir.
- FOMO(FOMO (fear of missing out))Hareketi kaçırma korkusuyla plansız, geç ve büyük pozisyon açma dürtüsü. Genellikle hareketin sonuna denk gelir.
- Fair value gap (FVG)(Fair value gap (imbalance))Üç mumluk dizide birinci ve üçüncü mumun fitillerinin örtüşmediği boşluk; hızlı hareketin dengesiz bıraktığı, sıklıkla geri doldurulan bölge.
- Fibonacci düzeltmesi(Fibonacci retracement)Bir hareketin ne kadarının geri alındığını ölçen oranlar (38.2%, 50%, 61.8%); geri çekilmelerde olası destek/direnç bölgeleri olarak kullanılır.
- Footprint grafiği(Footprint chart)Her mumun içinde fiyat seviyesi bazında alış (ask) ve satış (bid) hacmini gösteren grafik; mumun "içini" okumayı sağlar.
- Forward test(Forward test)Backtest edilmiş stratejinin demo ya da küçük gerçek hesapta, canlı veriyle ve gerçek zamanda denenmesi. Backtest ile canlı arasındaki köprü.
- Funding rate(Funding rate)Perpetual kontratlarda long ve short taraflar arasında periyodik olarak el değiştiren ödeme oranı; kalabalığın yönünü gösterir.
- Sahte kırılım(False breakout / fakeout)Seviyenin kısa süreliğine aşılıp fiyatın geri dönmesi; kırılım traderlarının stoplarını toplayan klasik tuzak.
- Vadeli işlem (futures)(Futures)Belirli bir varlığı ileri tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alma/satma sözleşmesi; borsada işlem gören standart kontrat.
G
H
- Hedge (korunma)(Hedge)Mevcut pozisyonun riskini azaltmak için ters yönde ya da korelasyonlu bir pozisyon açmak. Perakende işlemde çoğu zaman stopun pahalı bir alternatifidir.
- Şahin / güvercin(Hawkish / dovish)Merkez bankası söyleminin tonu: şahin = sıkı para politikası (yüksek faiz), güvercin = gevşek politika (düşük faiz) yanlısı.
I
- Endeks(Index)Bir grup hissenin performansını tek sayıda özetleyen gösterge (S&P 500, Nasdaq 100, DAX, BIST 100). Vadeli ve CFD ile işlem görür.
- Faiz kararı(Interest rate decision)Merkez bankasının politika faizini belirlediği toplantı sonucu; para biriminin değerini en doğrudan etkileyen makro olay.
- Iceberg emir(Iceberg order)Büyük bir emrin yalnızca küçük bir kısmının emir defterinde görünmesi; gerçekleştikçe yenilenir. Absorpsiyonun teknik mekanizmalarından biri.
L
- Kaldıraç(Leverage)Teminatın katları büyüklüğünde pozisyon açabilme imkânı (ör. 1:30, 1:100). Kâr gibi zararı da büyütür.
- Kayıp serisi(Losing streak)Ardışık zararlı işlemler dizisi. %50 kazanma oranıyla 100 işlemde 6-7 ardışık kayıp istatistiksel olarak normaldir; plan buna göre yapılır.
- Likidasyon(Liquidation)Kaldıraçlı pozisyonun teminat yetersizliğinden borsa/broker tarafından zorla kapatılması. Kriptoda likidasyon kümeleri fiyat mıknatısı gibi çalışır.
- Likidite(Liquidity)Bir varlığın fiyatı fazla oynatmadan hızla alınıp satılabilme kolaylığı. Yüksek likidite = dar spread, düşük slippage.
- Likidite avı(Liquidity sweep / stop hunt)Fiyatın bariz stop kümelerinin (eşit tepeler/dipler, seviye arkası) bulunduğu bölgeye uzanıp emirleri tetikledikten sonra dönmesi.
- Limit emri(Limit order)Belirlenen fiyattan ya da daha iyisinden gerçekleşen bekleyen emir. Fiyat garanti, gerçekleşme garanti değildir.
- Long (alış) pozisyonu(Long position)Fiyatın yükseleceği beklentisiyle alım yapmak. Kâr, alış fiyatının üzerinde satışla oluşur.
- Lot(Lot)Standart işlem birimi. Forexte 1 standart lot = 100.000 birim baz para; mini lot 10.000, mikro lot 1.000 birimdir.
M
- Hareketli ortalama(Moving average (SMA / EMA))Belirli sayıda mumun ortalama fiyatı; SMA eşit ağırlık, EMA son fiyatlara daha fazla ağırlık verir. Trend yönü ve dinamik destek/direnç için kullanılır.
- MACD(MACD)İki üstel hareketli ortalamanın farkından türeyen momentum göstergesi; sinyal çizgisi kesişimleri ve histogram ile trend gücünü izler.
- Margin call(Margin call)Hesap özsermayesi gerekli teminatın belirli bir oranının altına düştüğünde brokerın verdiği uyarı; devamında pozisyonlar zorla kapatılabilir (stop-out).
- Marjin (teminat)(Margin)Kaldıraçlı bir pozisyonu açık tutmak için hesapta bloke edilen tutar. Kullanılan marjin / özsermaye oranı hesabın sağlığını gösterir.
- Martingale(Martingale)Her kayıptan sonra pozisyonu katlayarak tek kazançla tüm kayıpları kapatmayı hedefleyen sistem; kayıp serisinde hesabı sıfırlar.
- Momentum(Momentum)Fiyat hareketinin hızı ve gücü. Momentum stratejileri güçlü harekete katılır; ortalamaya dönüş stratejileri aşırı momentumun tükenmesini bekler.
- Ortalamaya dönüş(Mean reversion)Fiyatın ortalamadan (VWAP, hareketli ortalama, değer alanı) aşırı uzaklaştığında geri döneceği varsayımına dayanan strateji ailesi; yatay piyasada çalışır.
- Piyasa emri(Market order)Mevcut en iyi fiyattan hemen gerçekleşen emir. Hız garanti, fiyat garanti değildir.
- Piyasa yapısı(Market structure)Fiyatın oluşturduğu dip ve tepelerin sırası. Yapı kırılımı (BOS) trendin devamını, karakter değişimi (CHoCH) olası dönüşü işaret eder.
N
O
- Açık pozisyon (open interest)(Open interest)Vadeli/perpetual piyasada kapatılmamış toplam kontrat sayısı. Hacimle birlikte okunduğunda hareketin arkasındaki katılımı gösterir.
- Aşırı işlem (overtrading)(Overtrading)Kurulum olmadan, sıkıntıdan ya da telafi amacıyla gereğinden çok işlem yapmak; maliyet biriktirir ve karar kalitesini düşürür.
- Aşırı uyum (overfitting)(Overfitting / curve fitting)Stratejinin parametrelerinin geçmiş veriye o kadar iyi uydurulması ki gelecekte çalışmaması; backtestin en büyük tuzağı.
- Emir defteri (order book / DOM)(Order book / DOM)Her fiyat seviyesindeki bekleyen alış ve satış limit emirlerinin listesi (derinlik). DOM (depth of market) bunun işlem arayüzüdür.
- Order block(Order block)Güçlü bir hareketten hemen önceki son ters yönlü mum(lar); kurumsal emirlerin girdiği varsayılan bölge, geri dönüşte giriş alanı olarak kullanılır.
P
- Kâr faktörü(Profit factor)Brüt kârın brüt zarara oranı. 1 başabaş, 1.5 üstü sağlıklı, 2 üstü güçlü kabul edilir; çok yüksek değerler aşırı uyum şüphesi doğurur.
- Kâr hedefi(Profit target)Değerlendirmeyi geçmek için ulaşılması gereken kâr yüzdesi (ör. 1. aşama %8, 2. aşama %5). Süre sınırı çoğu firmada kaldırılmıştır.
- Kâr paylaşımı(Profit split)Fonlanmış hesapta elde edilen kârın trader ile prop firm arasında bölüşüm oranı; tipik olarak %80/20, bazı firmalarda %90'a kadar.
- POC (point of control)(POC (point of control))Hacim profilinde en fazla işlemin gerçekleştiği fiyat seviyesi; piyasanın o dönemde "adil" kabul ettiği fiyat, mıknatıs ve destek/direnç görevi görür.
- Perpetual kontrat(Perpetual contract)Kripto piyasasında vadesi olmayan vadeli kontrat. Spot fiyata bağlı kalması "funding rate" mekanizmasıyla sağlanır.
- Pip(Pip)Döviz paritelerinde fiyatın en küçük standart hareket birimi; çoğu paritede dördüncü ondalık basamak (0.0001), JPY paritelerinde ikinci basamak (0.01).
- Pip değeri(Pip value)Bir pipin işlem büyüklüğüne göre para cinsinden karşılığı; pozisyon büyüklüğü ve risk hesabının temel girdisi.
- Pozisyon büyüklüğü(Position sizing)İşlem başına kabul edilen para riski ile stop mesafesinden lot/kontrat sayısını türetme. Risk yönetiminin çekirdeği.
- Prop firm(Prop firm (proprietary trading firm))Traderın kendi sermayesi yerine firmanın sermayesiyle işlem yaptığı ve kârı paylaştığı yapı; perakende modelde önce ücretli bir değerlendirme geçilir.
R
- Geri test (retest)(Retest)Kırılan seviyeye fiyatın geri dönüp onu yeni rolüyle (destek↔direnç) test etmesi; onaylı giriş fırsatı.
- RSI(RSI (relative strength index))0-100 arasında momentum osilatörü; geleneksel olarak 70 üstü aşırı alım, 30 altı aşırı satım sayılır. Uyumsuzluklar (divergence) daha değerli sinyaldir.
- Regülasyon(Regulation)Brokerın bir finans otoritesi (FCA, CySEC, ASIC, SPK…) denetiminde olması; müşteri fonlarının ayrı hesapta tutulması ve şikâyet mekanizması sağlar.
- Risk yüzdesi(Risk per trade)Tek işlemde kaybedilmeyi göze alınan hesap oranı; yaygın öneri %0.5-1, prop firm hesaplarında daha düşük.
- Risk-on / risk-off(Risk-on / risk-off)Piyasanın genel iştahı: risk-on'da hisse, kripto ve emtia paraları (AUD, NZD) alınır; risk-off'ta dolar, yen, frank ve tahvil tercih edilir.
- Risk/ödül oranı(Risk-reward ratio (R:R))Hedefteki olası kârın stoptaki olası zarara oranı. 1:2 oran, 1 birim riske 2 birim kâr demektir; kazanma oranıyla birlikte beklentiyi belirler.
- Yatay piyasa (range)(Range)Fiyatın belirli bir üst ve alt sınır arasında yön bulmadan salındığı dönem. Sınırlar likidite biriktirir; kırılım ya da sahte kırılım üretir.
- İntikam işlemi (revenge trading)(Revenge trading)Zarardan hemen sonra kaybı geri almak için plansız ve genellikle daha büyük işlem açma davranışı; küçük zararı büyük zarara çevirir.
S
- Destek ve direnç(Support and resistance)Fiyatın geçmişte döndüğü bölgeler: destek altta alıcıların, direnç üstte satıcıların baskın olduğu seviye. Kırılınca rol değiştirebilir.
- Scalping(Scalping)Saniyeler-dakikalar içinde küçük fiyat hareketlerinden çok sayıda işlemle kazanç hedefleyen stil; maliyet ve gerçekleşme kalitesine en duyarlı yaklaşım.
- Short (satış) pozisyonu(Short position)Fiyatın düşeceği beklentisiyle önce satıp sonra daha ucuza geri almak. CFD, vadeli işlem ve marjin hesaplarında mümkündür.
- Slippage (kayma)(Slippage)Emrin istenen fiyattan farklı bir fiyattan gerçekleşmesi. Haber anlarında ve düşük likiditede artar.
- Spot piyasa(Spot market)Varlığın anlık fiyattan hemen el değiştirdiği piyasa. Kripto ve hisse alım-satımının temel biçimi.
- Spread(Spread)Alış (ask) ve satış (bid) fiyatı arasındaki fark; her işlemde peşin ödenen görünmez maliyet.
- Stop emri(Stop order)Fiyat belirlenen seviyeye ulaşınca piyasa emrine dönüşen bekleyen emir. Kırılım girişleri ve stop-loss için kullanılır.
- Stop-loss(Stop-loss)Zararı önceden belirlenen seviyede sınırlayan çıkış emri. Riskin tanımlandığı yer; stopsuz işlem risksiz değil, riski ölçülmemiş işlemdir.
- Swap (gecelik taşıma)(Swap / overnight financing)Forex ve CFD pozisyonlarını gece boyunca açık tutmanın faiz farkından doğan maliyeti ya da geliri.
- Swing trading(Swing trading)Pozisyonların günler-haftalar boyunca taşındığı, 4 saatlik/günlük grafiklerde çalışan stil; daha az işlem, daha geniş stop, daha az ekran süresi.
- Ölçekleme planı(Scaling plan)Prop firmin belirli koşullarda (ör. 3 ayda %10 kâr) hesap büyüklüğünü kademeli artırma programı.
T
- Seans saatleri(Trading sessions)Asya (Tokyo), Londra ve New York seansları; Londra–New York kesişimi (15:30–19:00 TSİ civarı) en likit dilimdir.
- Take-profit(Take-profit)Kârı önceden belirlenen hedef seviyede gerçekleştiren çıkış emri. Risk/ödül oranının "ödül" tarafını tanımlar.
- Tilt(Tilt)Poker kökenli terim: duygusal bozulma sonucu rasyonel karar verememe hâli. Trader tilt'teyken kurallar devre dışı kalır.
- Trailing stop(Trailing stop)Fiyat lehte ilerledikçe stopu belirli mesafede takip ettiren, aleyhte hareketlerde sabit kalan dinamik stop.
- Trend(Trend)Fiyatın yükselen dip/tepe (yükseliş) ya da alçalan dip/tepe (düşüş) dizisiyle ilerlemesi. Yön yoksa yatay piyasa (range) vardır.
- Zaman dilimi(Timeframe)Her mumun temsil ettiği süre (1 dk, 5 dk, 1 sa, günlük). Üst zaman dilimi yönü, alt zaman dilimi zamanlaması verir (top-down analiz).
- İşlem günlüğü(Trading journal)Her işlemin kurulum, giriş/çıkış, risk, sonuç ve duygusal durum kaydı. Hataların ve gerçek beklentinin tek objektif kaynağı.
- İşlem planı(Trading plan)Hangi piyasada, hangi seans ve zaman diliminde, hangi kurulumla, ne kadar riskle, hangi kurallarla işlem yapılacağını yazılı olarak tanımlayan belge.
V
- Hacim(Volume)Belirli sürede el değiştiren kontrat/lot miktarı. Hareketin katılımını gösterir; hacimsiz kırılım şüphelidir.
- Hacim profili(Volume profile)Hacmin fiyat seviyelerine yatay dağılımı. POC en çok işlem gören seviye, değer alanı (VA) hacmin %70'inin toplandığı bölgedir.
- VIX(VIX)S&P 500 opsiyonlarından türetilen 30 günlük beklenen volatilite endeksi; "korku endeksi" olarak anılır. 20 üstü tedirginlik, 30 üstü stres bölgesidir.
- VWAP(VWAP (volume-weighted average price))Gün içi hacim ağırlıklı ortalama fiyat; kurumsal işlemcilerin "adil fiyat" referansı. Üstü alıcı, altı satıcı kontrolü olarak yorumlanır.
- Volatilite(Volatility)Fiyatın belirli sürede ne kadar dalgalandığının ölçüsü. Yüksek volatilite hem fırsat hem risk demektir; stop mesafesi ona göre ayarlanır.