Mum formasyonları: gerçekten işe yarayanlar

Mum formasyonlarıyla ilgili kitaplar yüz sayfa sürer ve otuz-kırk isim sayar: sabah yıldızı, üç beyaz asker, harami, tutunan adam. Bunları ezberlemiş yeni başlayanlar grafikte formasyon aramaya başlar ve her mumda bir tane bulur. Sonuç: çok işlem, çok stop. Bizim tecrübemiz şu: formasyonların büyük çoğunluğu aynı üç-dört şeyin farklı adlarıdır ve bunların hiçbiri bağlamsız çalışmaz.

Önce ilke: formasyon bir yerde olmalı

Formasyon, bir tepki biçimidir. Tepki, bir şeye karşı verilir. O şey seviyedir: destek-direnç bölgesi, trend yapısındaki bir salınım noktası, önemli bir hareketli ortalama ya da Fibonacci bölgesi. Seviyede oluşan formasyon, "burada bir taraf kazandı" bilgisini taşır. Boşlukta oluşan formasyon, sadece bir mumdur.

Bunu somut söyleyelim: günlük direnç bölgesine gelmiş, yükseliş trendinin uzadığı bir yerde oluşan pin bar (uzun üst fitil) anlamlıdır. Aynı pin bar, hareketin ortasında, hiçbir seviyeye denk gelmeden oluşursa ve siz ona göre kısa açarsanız, trendin devamı sizi alıp götürür. Aynı şekil, farklı yer, tam ters sonuç.

İşe yarayan birkaç formasyon

Pin bar / reddetme mumu. Gövde küçük, bir tarafta uzun fitil. Fitil bir seviyeye girip geri püskürtülmüşse, o seviyede satıcı (ya da alıcı) vardır. Aradığımız oran: fitil, mumun toplam boyunun en az üçte ikisi. Fitil yönünün tersine, gövdenin kapanış tarafında giriş; stop fitil ucunun biraz ötesinde.

Yutan mum (engulfing). İkinci mumun gövdesi bir öncekinin gövdesini tamamen kapsar. Fitil kapsaması bizim için şart değil; gövde kapsaması yeterli, hatta daha temiz. Bir seviyeye geri çekilmiş trendde, trend yönünde oluşan yutan mum en güvenilir devam sinyallerinden biridir. Karşı yönde, dönüş sinyali olarak kullanmak ise ancak üst zaman diliminde yapı zaten bozulmuşsa mantıklıdır.

İç mum (inside bar). Mumun tamamı bir öncekinin aralığında kalır. Piyasa nefes alıyordur. Kendi başına yön söylemez; yönü ana mum ve trend belirler. Kullanımı: iç mumun kırıldığı yönde giriş, karşı ucunda stop. Bu formasyon en iyi günlük grafikte ve güçlü trendlerde çalışır; yatay piyasada üst üste iç mumlar gelir ve hiçbir şey ifade etmez.

Doji ve kararsızlık mumları. Gövde yok denecek kadar küçük. Trendin sonunda, bir seviyede oluşursa "taraflar dengeye geldi, itiş bitti" der. Ortasında oluşursa mola. Tek başına işlem sinyali değildir; sonraki mumun yönü onu tamamlar.

Bu dördü ve bunların türevleri (sabah/akşam yıldızı = doji + yutan mum, çekiç = pin bar) grafikte gördüğünüz anlamlı formasyonların neredeyse tamamını kapsar. Geri kalan isimler ezber yükü.

Zaman dilimi ve kapanış

Formasyonlar, zaman dilimi büyüdükçe daha güvenilir olur. Günlük pin bar bir şeydir, 1 dakikalık pin bar kalabalıkta bir yüzdür. Gün içi çalışan traderlar bile formasyonu en az 15 dakikalık ve tercihen 1 saatlik mumda ararlar; 5 dakikalıkta yalnızca giriş zamanlaması için bakarlar.

Kapanışı beklemek burada iki kat önemlidir. Oluşmakta olan yutan mum, kapanışa 20 dakika kala sıradan bir muma dönebilir. Kapanmamış formasyona göre giren trader, sinyal olmadan işlem açmış olur.

Formasyonun "kalitesi"

Aynı formasyonun iyi ve kötü hâlleri var. İyi pin bar: fitil belirgin, gövde kapanışı fitilin ters ucuna yakın, seviyeye tam denk, önceki mumlara göre büyük. Kötü pin bar: fitil orta boy, gövde ortada, seviye yakınında ama tam değil, önceki mumlar zaten hep fitilli. Formasyonu gördüğünüzde kendinize sormanız gereken: bu mum, çevresindekilere göre belirgin bir şey mi söylüyor, yoksa ben mi görmek istiyorum?

Formasyon avcılığı

Formasyon ezberleyip grafik tarayan trader günde on sinyal bulur. Bunların çoğu boşluktadır ve rastgeleye yakın sonuç verir; komisyon ve spread sonrası ise negatif. Bizim önerimiz tersinden çalışmaktır: önce seviye ve yapı (nerede işlem yapmak istiyorum), sonra o yerde tepki bekle (formasyon). Bu sırada formasyon, bir sinyal üreteci değil, "beklediğim yerde beklediğim tepki geldi mi" sorusunun cevabıdır. Günde on değil, haftada iki-üç işlem çıkar; ama bunlar sayılır.