Kaldıraç: dost mu düşman mı?

Kaldıraç, trading'de en çok korkulan ve en yanlış anlaşılan kavramdır. "1:500 kaldıraç ölümcül" cümlesi de "1:500 ile küçük hesap büyütülür" cümlesi de aynı yanlış anlayıştan gelir: kaldıracın riskinizi belirlediği düşüncesi. Belirlemez. Riskinizi, pozisyon boyutunuz ile stop mesafeniz belirler. Kaldıraç yalnızca o pozisyon için brokerın ne kadar teminat kilitleyeceğini söyler.

Aynı pozisyon, iki kaldıraç

10.000 dolarlık hesap, EURUSD'de 0,4 lot (yaklaşık 46.000 dolarlık nominal pozisyon), stop 25 pip, risk 100 dolar.

• 1:30 kaldıraçta broker teminat olarak yaklaşık 1.530 dolar kilitler.
• 1:500'de yaklaşık 92 dolar.

Riskiniz her iki durumda da 100 dolardır. Fiyat stop'a gelirse ikisinde de 100 dolar kaybedersiniz. Kaldıraç, kaybı büyütmedi; yalnızca serbest kalan teminatı değiştirdi. Pozisyon büyüklüğü rehberindeki formülde kaldıraç hiç geçmez; bu tesadüf değil.

O zaman sorun nerede

Sorun, kaldıracın izin verdiği şeydedir. 1:500 kaldıraçla 10.000 dolarlık hesapta 10 lot açabilirsiniz: bir milyon dolarlık pozisyon, pip başına 100 dolar. 25 piplik normal bir dalgalanma 2.500 dolar, yani hesabın dörtte biri. Kaldıraç sizi buna zorlamadı; ama "açabilmek" ile "açmak" arasındaki mesafe, kötü bir günde tek tıklamadır. Yüksek kaldıraç, hatanın tavanını kaldırır.

İkinci sorun stop-out mekanizmasıdır. Teminat kullanım oranınız brokerın sınırının altına düşünce (genellikle %50 ya da %20) pozisyonlar sizin stop'unuzdan bağımsız olarak kapatılır. Marjının büyük kısmını kullanan bir hesapta bu, planladığınız stop'tan çok önce ve en kötü fiyattan olur.

Efektif kaldıraç: bakılması gereken sayı

Brokerın sunduğu kaldıraç değil, sizin kullandığınız kaldıraç önemlidir: açık pozisyonların toplam nominal değeri ÷ hesap büyüklüğü. Yukarıdaki 0,4 lotluk örnekte efektif kaldıraç 4,6'dır; 10 lotta 100.

Referans olsun diye: kurumsal döviz fonlarının çoğu 2-5 kat efektif kaldıraçla çalışır. Hesabı sıfırlayan perakende trader'ların ekstrelerinde ise 30-50 kat görürsünüz. Bizim sınırlarımız: dövizde efektif kaldıraç 10'un altında (genellikle 3-6), endeks CFD'lerinde 5'in altında, kripto vadelilerde 3'ün altında. Toplam teminat kullanımı hesabın %20-30'unu geçmez; kalan kısım stop-out'a mesafedir ve boşluk (gap) açılışlarında sizi korur.

Kripto vadeliler: likidasyon ve fonlama

Kripto borsaları 50x, 100x kaldıraç sunar ve burada kaldıracın "yalnızca teminat" olma hâli bozulur, çünkü likidasyon fiyatı devreye girer. İzole marjda 20x kaldıraçla açılan pozisyon, fiyat %5 aleyhte gidince likide olur; fiyat oraya gelmeden sizin stop'unuzun çalışması gerekir ve likidasyon anında kayma da sizin aleyhinizedir. Kural: likidasyon fiyatı, stop fiyatınızdan çok uzakta kalacak şekilde boyutlanın; %5'lik likidasyon mesafesi Bitcoin'de sıradan bir gün içi hareketin altındadır.

Cross marj, bütün hesabı teminat olarak kullanır; likidasyon uzaklaşır ama tek pozisyon tüm hesabı götürebilir. İzole marj, kaybı o pozisyona ayrılan teminatla sınırlar. Biz izole marjı ve gerçek stop emrini tercih ederiz; likidasyon fiyatı hiçbir zaman "stop" olarak kullanılmaz.

Bir de fonlama var. Sürekli vadeli (perpetual) sözleşmelerde uzun ve kısa taraf her sekiz saatte bir birbirine fonlama öder. %0,01'lik "normal" oran yıllık yaklaşık %11'e denk gelir; coşkulu dönemlerde %0,1 ve üstü görülür, bu yıllık %100'ün üstüdür. Kaldıraçlı pozisyonu günlerce taşıyan kişi için bu, spread'den çok daha büyük bir maliyettir ve çoğu zaman hesaba katılmaz.

Kaldıracın gerçekten yardım ettiği yer

Küçük hesapta makul pozisyon açabilmek. 1:30 kaldıraçla 1.000 dolarlık hesapta 0,1 lot EURUSD için 383 dolar teminat gerekir; hesabın %38'i. Aynı pozisyon 1:200'de 58 dolar teminat ister ve geriye kalan kısım stop-out'a güvenli mesafe olur. Yani daha yüksek kaldıraç, aynı doğru boyutlandırılmış pozisyonu daha güvenli taşımanızı sağlar. Bu, kaldıracın dost olduğu tek durumdur ve yalnızca pozisyon boyutunu formülle belirleyen kişi için geçerlidir.

Kısa cevap

Kaldıraç ne dost ne düşman; bir teminat ayarıdır. Pozisyonu risk formülüyle boyutlandıran trader için 1:30 ile 1:500 arasında pratik fark yok denecek kadar azdır. Pozisyonu "ne kadar açabiliyorsam" diye boyutlandıran trader içinse kaldıraç, hesabın ne kadar hızlı biteceğini belirleyen tek sayıdır. Ekranda gördüğünüz kaldıraç sayısını değil, efektif kaldıracınızı ve teminat kullanım yüzdenizi izleyin; ilkini broker seçer, ikisini siz.