Footprint grafikleri: delta, imbalance ve absorption

Normal mum, bir zaman diliminde fiyatın nereye gittiğini gösterir. Footprint (ayak izi) grafiği aynı mumu fiyat seviyelerine böler ve her seviyede iki sayı yazar: alış fiyatından (ask) gerçekleşen hacim ve satış fiyatından (bid) gerçekleşen hacim. Ask'tan geçen işlem, agresif alıcının bekleyen satıcıya gittiği işlemdir; bid'den geçen işlem, agresif satıcının bekleyen alıcıya. Böylece mumun içinde kimin saldırdığını, kimin beklediğini görürsünüz.

Delta

Bir seviyedeki delta = ask hacmi − bid hacmi. Mumun toplam deltası bütün seviyelerin toplamı. Pozitif delta, agresif alıcıların baskın olduğunu söyler; negatif delta agresif satıcıların. Delta, fiyat hareketiyle uyumluysa hikâye tutarlıdır: fiyat yükseliyor, delta pozitif. Uyumsuzsa ilginç bir şey oluyordur; bunu kümülatif delta rehberinde uzun anlatıyoruz.

Bir uyarı: delta, "kim haklı" değil "kim agresif" demektir. Agresif alıcı, bekleyen satıcıya karşı kaybedebilir; fiyat yükselmezse kaybeder. Deltayı tek başına yön işareti sayan kişi, en sık yapılan footprint hatasını yapar.

Imbalance

Imbalance (dengesizlik), bir seviyedeki ask hacmini bir alt seviyedeki bid hacmiyle çapraz karşılaştırır (alıcılar bir seviyeyi yukarı iterken satıcılar bir altta savunur; bu yüzden çapraz). Yaygın eşik %300: ask hacmi, çaprazındaki bid hacminin üç katıysa alış imbalance'ı; tersi satış imbalance'ı. Tek bir imbalance sıradan; üç ya da daha fazla ardışık seviyede aynı yönde imbalance (istiflenmiş imbalance) anlamlıdır: bir taraf o bölgeyi tereddütsüz almıştır ve o bölge, fiyat geri geldiğinde destek ya da direnç gibi davranma eğilimindedir.

Kullanımı: yükseliş hareketinin içindeki istiflenmiş alış imbalance bölgesi, geri çekilmede giriş adayıdır; fiyat oraya gelip tutunuyorsa alıcılar hâlâ oradadır, geçip gidiyorsa hikâye değişmiştir.

Absorption (emilim)

Footprint'in en değerli okuması. Bir seviyede büyük hacim geçer, delta belirgin biçimde bir yöndedir, ama fiyat ilerlemez. Direnç bölgesinde ask tarafında 5.000 kontrat geçmiş, delta +3.000, mum yine de dirençte kapanmış: agresif alıcılar orada bekleyen pasif satıcıya çarpmış ve emilmiştir. Pasif taraf kazanmıştır; alıcıların cephanesi tükendiğinde fiyat genellikle ters döner.

Emilim, seviye olmadan anlamsızdır. Trendin ortasında, rastgele bir yerde görülen yüksek hacim emilim değil, sadece hacimdir. Emilimi ararken önce seviyeyi (önceki gün zirvesi, hacim profili düğümü, eşit tepeler) belirleyin; sonra fiyat oraya geldiğinde footprint'e bakın.

Bitmemiş açık artırma

Bir mumun en yüksek seviyesinde hem ask hem bid tarafında hacim varsa (ör. 12 × 8), açık artırma "bitmemiş"tir: en tepede hâlâ alıcı vardı, işlem iki taraflı devam ediyordu. Bitmiş açık artırmada en tepede bid tarafı sıfırdır (0 × 15): orada alıcı kalmamıştır, fiyat reddedilmiştir. Bitmemiş açık artırma bırakan tepeler ve dipler, fiyatın geri dönüp "işi bitirme" eğiliminde olduğu yerlerdir; kesin değil, ama sık.

Hangi piyasalarda

Footprint, gerçek işlem hacmi ve işlemin bid'den mi ask'tan mı geçtiği bilgisini gerektirir. CME vadelileri (ES, NQ, CL, GC, 6E), hisse senetleri ve büyük kripto borsalarının verisi bunu sağlar. CFD ve spot dövizde broker "tik hacmi" gösterir (fiyat değişimi sayısı); bu, gerçek hacim değildir ve footprint için kullanılamaz. Döviz trader'ı, 6E gibi vadeli sözleşmelere bakar; kripto trader'ı borsa verisine (Binance, Bybit) ExoCharts, ATAS gibi araçlarla erişir. Vadeliler için yaygın platformlar Sierra Chart, ATAS, Quantower, Jigsaw.

İşe yarar bir çerçeve

Footprint'i her mumda okumak, dikkati tüketir ve bir şey kazandırmaz. Bizim sıramız: (1) günlük ve saatlik grafikte seviyeler; (2) fiyat seviyeye yaklaşınca 5 ya da 15 dakikalık footprint; (3) seviyede üç şeyden birini ara: emilim, istiflenmiş imbalance, bitmiş/bitmemiş açık artırma; (4) bulunan şey, seviyeyi onaylıyorsa işlem, reddediyorsa bekleme. Footprint bir mikroskoptur; nereye bakacağınızı bilmiyorsanız büyütmenin faydası yoktur.

Öğrenme süresi gerçekçi olsun: footprint okumasında tutarlılık, birkaç ay günlük gözlem ister. Demo hesapta ya da tekrar oynatma (replay) modunda geçmiş günleri izlemek, canlıda öğrenmekten hem ucuz hem hızlıdır.