İçindekiler6 başlık
Forex, günde beş trilyon doların üstünde hacimle dünyanın en büyük piyasası; ama bir "yer" değil. Borsası yok, açılış çanı yok, tek bir fiyatı yok. Bankalar, fonlar, şirketler ve brokerlar arasında yirmi dört saat süren, birbirine bağlı işlemler ağı. Bunu bilmek, "EURUSD neden brokerımda farklı" ya da "fiyat neden gece hiç hareket etmiyor" sorularının cevabını baştan verir.
Parite nedir, nasıl okunur
Forexte tek bir varlık alınmaz; bir para birimi diğerine karşı alınır. EURUSD 1.0850 demek, 1 euro 1.0850 dolar demektir. Soldaki baz para (EUR), sağdaki karşıt para (USD). "EURUSD long" euro alıp dolar satmaktır; parite yükselirse euro dolara karşı değer kazanmış olur.
Fiyat dördüncü ondalık basamağa kadar verilir ve bu basamak pip'tir; JPY paritelerinde ikinci basamak. Brokerların gösterdiği beşinci basamak (1.08503) pipin onda biridir. Fiyatın iki tarafı vardır: bid (satarsanız aldığınız) ve ask (alırsanız ödediğiniz); aradaki fark spread.
Pariteler üç gruba ayrılır. Majörler dolar içerir ve en likit olanlardır: EURUSD, GBPUSD, USDJPY, USDCHF, AUDUSD, USDCAD, NZDUSD. Çaprazlar (cross) dolar içermez: EURGBP, EURJPY, GBPJPY. Egzotikler gelişmekte olan ülke parası içerir: USDTRY, USDZAR, USDMXN; spread'leri geniş, hareketleri serttir. Yeni başlayan için doğru başlangıç majörlerdir, tercihen EURUSD ya da GBPUSD; hem maliyet en düşük hem davranış en "öğrenilebilir".
Fiyatı kim oluşturuyor
En üstte bankalararası piyasa var: büyük bankalar birbirine fiyat verir, milyar dolarlık bloklar el değiştirir. Onun altında likidite sağlayıcılar ve elektronik platformlar (EBS, Reuters), sonra kurumsal müşteriler, en altta perakende brokerlar ve biz. Brokerınız yukarıdan aldığı fiyatın üstüne kendi payını koyar; bu yüzden aynı anda iki brokerda bir-iki pip farklı fiyat görürsünüz ve bu normaldir. Anormal olan, bir brokerın fiyatının diğerlerinden sürekli ve belirgin sapmasıdır.
Merkezi borsa olmadığı için forexte gerçek hacim verisi de yoktur. Platformunuzun gösterdiği "hacim", yalnızca brokerınızın gördüğü tik sayısıdır. Emir defteri, hacim profili gibi araçlar forexte yaklaşık çalışır; gerçek hacim isteyenler döviz vadelilerine (CME 6E, 6B) bakar.
Seanslar: aynı parite, üç farklı karakter
Piyasa yirmi dört saat açık ama yirmi dört saat aynı değil. Üç ana seans var ve İstanbul saatiyle kabaca şöyle (Türkiye yaz saati uygulamadığı için Avrupa ve ABD'nin saat değiştirdiği mart-kasım arasında bir saat öne kayar):
- Asya (Tokyo): 03:00–12:00. Hacim düşük, aralıklar dar. JPY ve AUD pariteleri görece hareketli, EURUSD çoğu gece 20-30 pip'lik bir kutuda dolaşır.
- Londra: 10:00–19:00 (yaz saatinde 10:00 açılış, kışın 11:00). Günün yönü çoğu zaman burada belirlenir; Asya aralığının kırılması klasik bir Londra açılış hareketidir.
- New York: 15:00–00:00 civarı. Londra ile çakıştığı 15:00–19:00 arası günün en likit ve en hareketli penceresidir; ABD verileri 15:30'da (kışın 16:30) açıklanır, hisse piyasası 16:30'da (kışın 17:30) açılır.
Bu dağılımın pratik anlamı: strateji seansa göre seçilir. Aralık kırılımı Londra açılışında, trend devamı Londra–New York çakışmasında, ortalamaya dönüş Asya'da daha anlamlıdır. Aynı kurulumu günün her saatinde uygulamak, sonuçları anlamsızlaştıran en yaygın hatalardan biridir. Backtest yaparken seans filtresi eklediğinizde çoğu strateji ya belirgin iyileşir ya da tek bir seansa ait olduğu ortaya çıkar.
Likidite fiyatı nasıl şekillendirir
Likidite, karşı tarafta ne kadar emir olduğudur. Bol likiditede büyük emirler fiyatı fazla oynatmadan gerçekleşir, spread dardır, hareketler düzenlidir. Likidite azalınca (gece, tatil, haber öncesi) küçük emirler bile fiyatı sıçratır ve spread açılır. Cuma akşamı ile pazar gecesi arası, yılbaşı haftası, ABD tatilleri: bu dönemlerde fiyatın "tuhaf" davranması normaldir ve genellikle işlem yapmamak en iyi karardır.
Likiditenin bir de "nerede biriktiği" boyutu var. Bariz seviyelerin arkasında (eşit tepeler, yuvarlak sayılar, önceki gün zirvesi) bekleyen stop ve giriş emirleri yığılır. Büyük oyuncular pozisyon açmak için bu emirlere ihtiyaç duyar; fiyatın bu bölgelere uzanıp geri dönmesi bu yüzden sık görülür. Sözlükteki "likidite avı" maddesi bunu ayrıntılı anlatır; şimdilik şu kadarı yeter: stopunuzu herkesin koyduğu yere koymayın.
Haberler ve merkez bankaları
Forexte fiyatı uzun vadede faiz farkları, kısa vadede faiz beklentilerini değiştiren veriler sürükler. Enflasyon, istihdam, büyüme ve merkez bankası kararları. ABD verileri doları, dolar da her majör pariteyi etkiler; bu yüzden EURUSD işlem yapan biri Avrupa verileri kadar ABD verilerini de izlemek zorundadır. Ekonomik takvimi her sabah bir dakika kontrol etmek, günün hangi saatlerinde uzak durulacağını söyler.
Nereden başlamalı
Tek parite, tercihen EURUSD. Tek seans, tercihen Londra ya da Londra–New York çakışması. En az bir ay boyunca o paritenin o seansta ortalama ne kadar hareket ettiğini (günlük ATR), spread'in nasıl değiştiğini ve verilerin hangi saatte geldiğini gözlemleyin. Piyasayı bir bütün olarak öğrenmeye çalışmak yerine bir köşesini iyi tanımak, forexte ilerlemenin tek gerçekçi yoludur.
