Emir tipleri: market, limit, stop ve OCO

Emir tipleri, platformun en sıkıcı görünen ve en çok para kaybettiren kısmıdır. Sıkıcıdır çünkü dört-beş tanımdan ibarettir; para kaybettirir çünkü insanlar tanımları bilir ama hangisini ne zaman kullanacağını bilmez. Aşağıda her emir tipini "ne yapar" değil, "ne zaman, neden" ekseninde anlatıyoruz.

Market (piyasa) emri

Piyasa emri, "şu anki fiyattan hemen" demektir. Al tuşuna bastığınızda ask fiyatından alırsınız, sat tuşuna bastığınızda bid fiyatından satarsınız. Gerçekleşme garantidir, fiyat değildir: sakin piyasada gördüğünüz fiyatı alırsınız, haber anında ya da likiditenin ince olduğu saatlerde birkaç pip kayma (slippage) yaşarsınız.

Piyasa emri, hız gerektiğinde doğru araçtır: kırılım anında girmek, ters giden pozisyonu hemen kapatmak. Ama her işlemi piyasa emriyle açmak, her seferinde spread'in tamamını peşin ödemek ve girişi "ekranda gördüğüm an"a bırakmak demektir. Bu, disiplinsiz girişlerin de kapısıdır: piyasa emri kadar kolay tıklanan bir şey yoktur.

Limit emri

Limit emri, "bu fiyattan ya da daha iyisinden" demektir. Buy limit mevcut fiyatın altına, sell limit üstüne konur. Fiyat oraya gelirse gerçekleşir; gelmezse hiçbir şey olmaz. Fiyat garantidir, gerçekleşme değildir.

Bu emir, geri çekilmelerde belirli bir seviyeden girmek isteyenler için tasarlanmıştır. Diyelim EURUSD 1.0900'de ve siz 1.0870'teki destekten almak istiyorsunuz. Ekran başında bekleyip fiyat oraya gelince tıklamak yerine 1.0870'e buy limit koyarsınız, işinize dönersiniz. Bir de gizli faydası var: limit emri, fiyatın size gelmesini beklediği için sizi "kovalama"dan korur. Kovalayan trader, iyi fiyatı kaçırdıktan sonra kötü fiyattan piyasa emriyle girer; limit emirli trader ya iyi fiyattan girer ya hiç girmez.

Dezavantajı belli: fiyat seviyenize bir pip kala döner ve hareket sizsiz gider. Bu olur ve olması gerekir. Kaçırılan işlem para kaybettirmez.

Stop emri

Stop emri, "fiyat bu seviyeye ulaşınca piyasa emrine dönüş" demektir. İki kullanımı var ve ikisini karıştırmak yaygındır.

Birincisi giriş için: buy stop mevcut fiyatın üstüne, sell stop altına konur. Direnç 1.0950'de ve kırılırsa girmek istiyorsanız 1.0955'e buy stop koyarsınız; fiyat oraya ulaşınca emir tetiklenir ve piyasa emri olarak gerçekleşir. Yani slippage'a açıktır; sert kırılımlarda 1.0955 yerine 1.0962'den girmiş olabilirsiniz.

İkincisi çıkış için, yani stop-loss. Long pozisyonunuzun altına konulan sell stop, fiyat oraya düşerse pozisyonu kapatır. Bu, trading'deki en önemli emirdir ve yeni başlayanların en çok ihmal ettiği şeydir. Stopsuz pozisyon "risksiz" değildir; riski ölçülmemiş pozisyondur ve ölçülmemiş risk, er ya da geç hesabın tamamıdır.

Stop-limit diye bir tür de vardır: tetiklenince piyasa emri yerine limit emre dönüşür. Kaymadan korur ama sert hareketlerde gerçekleşmeyebilir; çıkış emri olarak kullanmak tehlikelidir, çünkü tam çıkmanız gereken anda emir askıda kalabilir.

OCO: biri gerçekleşince diğeri iptal

OCO (one cancels the other), iki emri birbirine bağlar: biri gerçekleşince diğeri otomatik iptal edilir. En yaygın kullanımı, açık pozisyona bağlı take-profit ve stop-loss çiftidir; çoğu platformda bunu "pozisyona SL/TP ekle" olarak görürsünüz, arka planda OCO çalışır.

İkinci kullanımı kırılım işlemleri içindir: bir aralığın üstüne buy stop, altına sell stop koyarsınız; fiyat hangi yöne kırarsa o emir gerçekleşir, diğeri iptal olur. Haber öncesi "yönü bilmiyorum ama hareket olacak" durumlarında kullanılır. Riski, sahte kırılımdır: fiyat önce yukarı tetikler, sonra aşağı döner ve sizi ters yönde bırakır. Bu yüzden OCO kırılım emirlerini her habere kurmak, çoğu zaman iki taraftan da stop yemenin yoludur.

Sık yapılan hatalar

Stop-loss'u "kafada tutmak". Yani emir olarak koymamak, "oraya gelirse kapatırım" demek. Gelir ve kapatmazsınız. Bunu herkes yaşar; emir olarak koyan yaşamaz.

Stopu spread'i hesaba katmadan koymak. Long pozisyonunuz bid fiyatından kapanır, short pozisyonunuz ask fiyatından. Spread 2 pip iken stopu tam seviyeye koyarsanız, fiyat seviyeye değmeden stop yersiniz. Haber saatlerinde spread 10-20 pipe açılabilir; o anda "fiyat gelmedi ama stop oldum" şikâyetlerinin nedeni budur.

Limit emri koyup unutmak. Dün koyduğunuz buy limit, bugünkü haberle bambaşka bir bağlamda tetiklenebilir. Bekleyen emirlerinizi her gün gözden geçirmek beş saniye sürer.

Piyasa emriyle "hemen girmek" alışkanlığı. Fiyat şu an iyi görünüyor diye girmek, plan değil dürtüdür. Plan, seviyeyi önceden belirleyip oraya emir koymaktır. Emir koyduktan sonra ekranı kapatabiliyorsanız, planınız vardır.