İçindekiler6 başlık
Hisse senedi, çoğu insanın piyasayla ilk tanıştığı yer. Bir şirketin küçük bir parçasına sahip olursunuz; şirket büyürse hisse değerlenir, kâr dağıtırsa temettü alırsınız. Bu, yatırımcının bakışı. Trader için hisse, başka bir şey: belirli saatlerde açılıp kapanan, haber ve bilançoyla sıçrayan, endeksin peşinden sürüklenen bir enstrüman. İki bakış da geçerli; karıştırılmamaları gerekir.
BIST: yerli piyasa
Borsa İstanbul'da hisseler 10:00–18:00 arasında sürekli işlem görür, öğle arası yoktur; açılış öncesi 09:55'te ve kapanışta kısa toplu emir seansları vardır. BIST 100 ana endeks, BIST 30 en büyük otuz şirket. Vadeli işlemler VİOP'ta: endeks kontratı (XU030 vadelisi) ve hisse vadelileri, kaldıraçlı işlem imkânı sunar.
BIST'in karakteri: yabancı payı ve döviz kuruyla ilişkisi güçlüdür, dolar bazında bakıldığında TL bazındaki performans çoğu zaman erir. Likidite büyük hisselerde yeterli, küçüklerde zayıf ve manipülasyona açıktır. Günlük fiyat marjı (devre kesici) ve açığa satış kuralları vardır; bazı hisselerde açığa satış yasaklanabilir. Vergi tarafı forex CFD'lerinden farklıdır; Vergi & Yasal konusundaki rehberlere bakın.
ABD: dünyanın referansı
NYSE ve Nasdaq, 09:30–16:00 New York saatiyle çalışır; İstanbul'da 16:30–23:00 (kışın 17:30–00:00). Açılıştan önce (pre-market) ve sonra (after-hours) işlem mümkündür ama likidite incedir; bilançolar genellikle bu saatlerde açıklanır ve büyük boşluklar oluşturur. S&P 500, Nasdaq 100 ve Dow Jones üç ana endeks; SPY ve QQQ bu endeksleri izleyen ve hisse gibi işlem gören ETF'lerdir.
Türkiye'den ABD hissesine erişim: yerli aracı kurumların yurt dışı hesapları, uluslararası brokerlar ya da hisse CFD'leri. CFD'de hisseye sahip olmazsınız, temettü "düzeltme" olarak yansır, gecelik finansman ödersiniz; kısa vadeli işlem için pratiktir, uzun vadeli tutmak için pahalıdır.
Açılış ve kapanış dinamikleri
Hisse piyasasının en oynak dakikaları açılıştaki ilk 15-30 dakika ve kapanıştaki son 30 dakikadır. Açılışta gece biriken emirler eşleşir, boşluklar oluşur ve "açılış aralığı" günün referansı olur; kapanışta fonlar günlük dengelemesini yapar, hacim sıçrar. Öğlen saatleri (19:00–21:00 TSİ) genellikle en durgun dilimdir. Bu ritim endeks vadelileriyle aynıdır, çünkü vadeliler hisseleri izler.
Boşluk (gap) hisselerde günlük olaydır: bilanço, analist notu, sektör haberi. Boşluğun "dolması" (fiyatın önceki kapanışa dönmesi) sık gözlenir ama kural değildir; güçlü haberle açılan boşluklar dolmadan devam eder. Gap işlemi kendi başına bir uzmanlık alanıdır.
Endeks, sektör, hisse
Tek bir hissenin hareketinin büyük kısmı endeksten ve sektöründen gelir. Nasdaq yüzde 2 düşerken Apple'ın yükselmesi nadirdir. Bu yüzden hisse işlemcisi önce endekse, sonra sektöre, en son hisseye bakar; "iyi hisse, kötü gün" kombinasyonu kaybettirir. Göreli güç (hisse endeksten iyi mi kötü mü gidiyor) basit ama etkili bir filtredir: endeks düşerken düşmeyen hisse, endeks toparlanınca ilk yükselen olur.
Bilanço ve haber günleri
Üç ayda bir bilanço açıklanır ve o gün hisse yüzde 5-20 hareket edebilir, çoğunlukla seans dışında. Bilanço öncesi pozisyon taşımak, sonucu tahmin etmeye çalışmaktır; bu trading değil bahistir. Bilanço tarihlerini takvimden izleyin; ABD için her aracı kurum ve finans sitesi listeler.
Temettü günleri de fiyatı etkiler: temettü hakkı kesildiği gün hisse temettü kadar düşük açılır. CFD'de bu düzeltme hesaba yansır, gerçek hissede temettü olarak gelir; kısa pozisyonda temettüyü siz ödersiniz.
Trader için hissenin yeri
Hisse piyasası, gün içi işlem için forex ya da endeks vadelisine göre daha fazla seçenek ve daha fazla gürültü sunar: binlerce hisse, her gün onlarca haber. Yeni başlayan için bu bir avantaj değildir. Hisse ile başlayacaksanız SPY/QQQ gibi endeks ETF'leri ya da beş-on büyük hisseden oluşan sabit bir liste ile başlayın; her gün "hangi hisse" diye aramak yerine aynı enstrümanların davranışını öğrenin. Yatırım tarafı ayrı bir konudur ve bu sitenin kapsamı dışındadır; trading ile yatırımı karıştırmamak konusunda ilk rehberimizi hatırlayın.
