Piyasa yapıcı davranışı ve spread dinamiği

Her işlemde bir karşı taraf vardır ve çoğu zaman bu, sizin gibi bir trader değil, iki yönlü kotasyon veren bir piyasa yapıcıdır. Spread, onun ücretidir ve davranışı, fiyatın küçük ölçekte nasıl hareket ettiğini belirler. Piyasa yapıcıyı anlamak, spread'in neden bazen 0,3 pip bazen 8 pip olduğunu ve bununla nasıl yaşanacağını anlatır.

Piyasa yapıcı ne yapar

Sürekli olarak hem alış hem satış fiyatı verir: 1,15000 / 1,15010. Sizden 1,15000'den alır, bir başkasına 1,15010'dan satar; aradaki 1 pip onun kazancıdır. Yön tahmin etmez; hacimden, spread'den kazanır. İdeal dünyada alışları ve satışları dengelenir, envanteri sıfıra yakın kalır.

İdeal dünya nadirdir. Herkes aynı anda alırsa piyasa yapıcı kısa pozisyon biriktirir; buna envanter riski denir. Ayrıca karşısındaki bazı trader'lar ondan daha iyi bilgiye sahiptir (bir haberi ya da büyük bir emri önceden bilen kurum gibi); bu bilgi riski (adverse selection). Piyasa yapıcı, bu iki riski spread'le ve kotasyonunu kaydırarak yönetir.

Spread neden açılır

Oynaklık. Fiyat hızlı hareket ederken kotasyonun eskime riski artar; 1 pip spread'le kotasyon veren, hareket 5 pip olunca zarar eder. Spread, oynaklıkla birlikte açılır.

Bilgi asimetrisi. Veri açıklaması, merkez bankası kararı: birkaç saniye içinde bazı katılımcılar diğerlerinden fazlasını bilir. Piyasa yapıcı ya çekilir ya da spread'i 10 katına çıkarır. Haber anlarındaki spread, korkaklık değil, bilgi riskinin fiyatıdır.

Likidite azlığı. Asya seansı ortası, tatiller, hafta sonu öncesi son saat. Az katılımcı, az emir; piyasa yapıcı envanterini boşaltamayacağı için geniş kotasyon verir. Dövizde günlük "rollover" saati (New York 17:00; Türkiye'de yazın 00:00, kışın 01:00) spread'in en açık olduğu dakikalardır; birçok trader burada stop olur ve nedenini anlamaz.

Envanter eğikliği. Piyasa yapıcı çok kısa biriktirmişse alış kotasyonunu yukarı çeker (alıcı olmak ister), satış kotasyonunu da; fiyat "kendiliğinden" yukarı kayar. Küçük ölçekteki bazı hareketler, yeni bilgi değil, envanter dengelemesidir.

Brokerınız hangi taraf

Perakende döviz ve CFD'de iki model var. Market maker (B-book): broker, emrinizin karşı tarafıdır; sizin kaybınız onun kazancıdır. Bu, dolandırıcılık değil, açıklanmış bir iş modelidir; çoğu perakende trader kaybettiği için broker için kârlıdır. Çıkar çatışması vardır: spread ve kayma politikaları brokerın lehine olabilir. ECN/STP: broker, emrinizi likidite sağlayıcılara iletir, komisyon alır; spread ham, komisyon ayrı. Büyük brokerların çoğu ikisini karıştırır: küçük ve kaybeden hesaplar B-book'ta, büyük ve kazananlar A-book'ta.

Sizin için pratik sonuç: spread + komisyon toplam maliyetini ölçün, "sıfır spread" reklamına bakmayın; haber anında spread'in ne kadar açıldığını demo'da değil canlıda gözleyin; kayma istatistiğinizi günlüğe yazın. Broker seçimi rehberlerinde bunu ayrıntılı ele alıyoruz.

Kripto

Kripto borsalarında tayin edilmiş piyasa yapıcılar ve algoritmik likidite sağlayıcılar vardır. BTC ve ETH'de spread çok dardır (yüzde binde birler); küçük altcoin'lerde %0,5-1'e çıkar ve büyük emirlerde kayma, spread'den daha pahalıdır. Vadeli piyasalarda likidasyon dalgaları sırasında defter boşalır, spread anlık olarak yüzde birlere açılır; likidasyona yakın pozisyon taşıyan, bu boşlukta likide olur. Kural aynı: hareketli ve boş defterde piyasa emri vermeyin.

Maliyeti plana katmak

Spread, her işlemde ödenen sabit vergidir ve stratejinizin beklenen değerine doğrudan girer. 25 pip stop'ta 1 pip spread riskin %4'ü; 5 pip stop'ta %20'si. Bunu risk/ödül rehberinde hesaplamıştık; burada zamanlama kısmı var:

• Girişleri spread'in dar olduğu saatlere toplayın: Londra-New York örtüşmesi (yazın 15:30-19:00 Türkiye) çoğu döviz çifti ve endeks için en ucuz saattir.
• Rollover dakikalarında ve haber anlarında bekleyen stop'ları geniş tutun ya da pozisyon taşımayın.
• Geniş spread saatlerinde piyasa emri yerine limit emri kullanın; spread'in bir kısmını siz kazanırsınız.
• Platformda spread'i sürekli görünür tutun; çoğu platform bunu bir tıkla açar ve giriş öncesi bakış alışkanlığı, yılda onlarca pip kurtarır.

Piyasa yapıcı düşman değildir; onun olmadığı piyasada işlem yapamazdınız. Ama ücretini ve risk yönetimini bilmek, ücreti en düşük olduğu anda ödemenizi sağlar.